Martanin da Jakadancin Rasha a Abuja ya bayar kwanan nan kan wasu ra’ayoyi (opinion articles) da aka wallafa a kafafen yaɗa labarai daban-daban—duk da cewa ya keɓance THISDAY da The Sun—ya tayar da tambaya mai muhimmanci da ya kamata ta damu duk wani ɗan Afirka, musamman ‘yan Najeriya da ke daraja dimokiraɗiyya: idan aka fuskanci hujjoji masu tayar da hankali da kuma sahihin bincike, shin Rasha tana shiga tattaunawa bisa shaidu ne, ko kuma tana kai hari ga masu isar da saƙo?
Maimakon ta tattauna ainihin hujjojin da aka gabatar game da tabarbarewar tsaro a yankin Sahel da kuma halayen mayaƙan haya (mercenaries) masu alaƙa da Rasha, Jakadancin ya zaɓi hanyar da aka saba gani a tsarin mulkin danniya: watsi da marubutan da zargin cewa “an biya su,” tambayar halaccinsu, da yunƙurin tsoratar da kafafen yaɗa labarai masu zaman kansu saboda buga ra’ayoyi masu sabani. Wannan martani ya fi bayyana rashin jin daɗin Rasha da ‘yancin kafofin watsa labarai fiye da abin da yake bayyana game da waɗannan rubuce-rubucen kansu.
Mu faɗi gaskiya a fili. Waɗannan rubuce-rubucen ba hari ba ne kan Rasha a matsayin ƙasa ko kan al’ummarta. Bincike ne mai tsanani kan abubuwan da aka tabbatar da faruwarsu a Mali da faɗin Sahel—abubuwan da ba ‘yan jarida na Afirka kaɗai suka ruwaito ba, har ma da ƙungiyoyin ƙasa da ƙasa, masu lura da rikice-rikice, mutane daban-daban, kuma abin mamaki, mayaƙan hayan kansu sun wallafa a tashoshinsu na dijital. Haɗa binciken ayyuka da ƙiyayya ga ƙasa dabara ce da gwamnatocin da ke tsoron ɗaukar alhaki kan ayyukansu ke yawan amfani da ita.
Idan Rasha na ganin cewa hujjojin ba daidai ba ne, nauyin ya bayyana a sarari: a gabatar da hujjoji na akasin haka. Aikin jarida ba addini ba ne; ba shi da tsarki har ya gagara gyarawa. Duk wani ɗan jarida, masani ko mai nazari mai ɗaukar nauyi zai amince da kuskure idan aka kawo ingantacciyar shaida. Abin da ba za a amince da shi ba shi ne maye gurbin hujja da zagi, ko nuna cewa dole ne kafafen yaɗa labaran Afirka, masu bincike da masu tunani su nemi izini kafin su wallafa ra’ayoyin da ba su faranta wa wasu ƙasashen waje rai ba.
Sanarwar Jakadancin ta kuma haifar da wata tambaya mai ɗaci: shin Rasha yanzu tana ɗaukar mallaka ko alhakin ayyukan mayaƙan haya a Mali, Burkina Faso da Nijar ne? Idan ba haka ba, me ya sa take gaggawar kare su da tsananin ƙarfi? Mayaƙan haya—ta ma’anarsu—ba su taɓa zama ginshiƙin tsaro mai ɗorewa a ko’ina a Afirka ba. Daga Saliyo a shekarun 1990 zuwa Libya, har zuwa Sahel a yau, tarihi ya nuna abu ɗaya: suna ƙara tsananta tashin hankali, suna raunana sojojin ƙasa, kuma suna barin al’umma cikin rarrabuwar kai fiye da yadda suka tarar da su.
Jakadancin ya nace cewa rahotannin cin zarafi “labaran ƙarya” ne. Amma da dama daga cikin shaidu mafi tayar da hankali game da tashin hankali sun fito ne daga mayaƙan da kansu, inda suka wallafa a tashoshin Telegram da aka tabbatar, tun kafin ‘yan jarida ko ƙungiyoyin kare haƙƙin ɗan Adam su ambace su. Shin waɗannan sakonnin ma ƙirƙirar Yamma ne? Ko kuwa yanzu ana so mu yarda cewa mayaƙan da ke yin alfahari da ayyukansu a intanet sukan zama “waɗanda aka zalunta” da zarar ayyukansu sun fuskanci bincike?
Abin da ya fi tayar da hankali shi ne ƙoƙarin sake fasalta sukar da ‘yan Afirka ke yi bisa gaskiya a matsayin wata makarkashiyar ƙasashen waje. Wannan rashin gaskiya ne a tunani. ‘Yan Afirka ba sa buƙatar rubutun Yamma domin su gane rashin tsaro, danniya ko gazawa idan suna fuskantarsu kai tsaye. Tabarbarewar tsaro a Sahel ba hasashe ba ne; gaskiya ce da ake rayuwa da ita, ana auna ta da yawan ‘yan gudun hijira, faɗaɗar tasirin masu tsattsauran ra’ayi, da ƙuncin da ake yi wa sararin ‘yancin jama’a. Waɗannan sakamako suna buƙatar bincike, ba musantawa ba.
Najeriya, musamman, dole ta ƙi duk wani yunƙuri na shigo da rikice-rikicen siyasar duniya cikin sararin tattaunawar cikin gida. Wannan ƙasa mai cikakken ‘yanci ce. Kafofin yaɗa labarai—zan iya shaida hakan—masu zaman kansu ne. Najeriya da kafofin yaɗa labaran Afirka masu zaman kansu—‘yan jarida, malamai, masu bincike da sauran masu fafutuka—ba su wanzu domin faranta wa Moscow a yau ko London gobe rai ba. Aikinsu shi ne sanar da jama’ar Najeriya—musamman idan abubuwan da ke faruwa a ƙasashen makwabta na da tasiri ga tsaronmu. Abin da ke faruwa a Mali, Nijar da Burkina Faso ba ya tsaya a can kawai. Makamai, ƙungiyoyin masu tsattsauran ra’ayi da ‘yan gudun hijira suna ketare iyakoki. Yin shiru zai zama rashin ɗaukar alhaki.
Haka kuma, tambayar sararin ‘yancin jama’a tana da matuƙar muhimmanci. A ƙasashen da ke ƙarƙashin mulkin sojoji masu kusanci da Moscow, ana murƙushe muryoyin adawa, ana tsangwamar ‘yan jarida, kuma ƙungiyoyin farar hula na aiki cikin barazana. Wasu daga cikin waɗannan rubuce-rubucen da ke ɓata wa Moscow rai ana yaɗa su ne a ɓoye. Ana ɗaukar muhawara mai zaman kanta a matsayin laifi. Saboda haka abin mamaki ne—har ma mai bayyana gaskiya—ga jami’an Rasha su nuna rashin jin daɗi ganin cewa kafofin yaɗa labaran Najeriya har yanzu suna barin a wallafa ra’ayoyi masu sabani. Wannan ba rauni ba ne ga dimokiraɗiyyarmu; ƙarfinta ne.
Jakadancin ya ce Rasha na bayar da haɗin gwiwa “ba tare da laccoci kan dimokiraɗiyya ba.” Wannan magana na iya daɗaɗa wa gwamnatocin da ke cikin matsin lamba rai, amma ya kamata ‘yan Afirka su yi tambaya mai zurfi: shin ƙin “laccocin” dimokiraɗiyya na nufin ƙin ɗaukar alhaki, bayyananniyar shugabanci da haƙƙin ‘yan ƙasa ne? Tarihi ya nuna cewa tsaron da aka gina bisa danniya yana da rauni, kuma ikon ƙasa da aka sayar don yin shiru babu kima.
Wannan lamari ya kamata ya zama tunatarwa kan muhimmancin ‘yancin jarida. A yau Rasha ce ke jin haushi. Gobe kuma wata ƙasa ce—ta Yamma ko waninta—da ba ta jin daɗin bincike. Idan muka bari ofisoshin jakadanci na ƙasashen waje su fara sa ido kan shafukan ra’ayi a jaridun Najeriya, to mun miƙa wani abu mafi daraja fiye da kyakkyawar hulɗar diflomasiyya.
Bari in faɗa a sarari: Najeriya, bisa gogewata, tana maraba da haɗin gwiwa, ba wa’azi na ubangiji ba. Tana maraba da tattaunawa, ba tsoratarwa ba. Tana maraba da hujjoji, ba farfaganda ba. Kafofin yaɗa labarai za su ci gaba da tabbatar da cewa ‘yan jarida da masu nazari suna yin tambayoyi masu wuya—game da Rasha, Yamma, da kuma shugabanninmu a Sahel da faɗin Afirka. Hakan ne abin da al’ummomi masu ‘yanci ke yi.
Idan Rasha na da hujjoji da ke sabawa gaskiyar da aka tabbatar a Sahel, ya kamata ta gabatar da su a bayyane, cikin nutsuwa da gaskiya. Idan ba haka ba, ya kamata ta girmama hankalin ‘yan Afirka da ‘yancin kafofin yaɗa labaran Afirka.
Babban abin da ke gaba a nan ba raunin girman kai ba ne. Tsoron bincike ne. Kuma tarihi ya koyar da mu cewa waɗanda ke tsoron ‘yancin jarida yawanci suna da abin ɓoyewa.
Najeriya da Afirka kada su juya baya. ‘Yancin jarida ba kayan shigo da kaya daga Yamma ba ne; larura ce ta dimokiraɗiyya. Duk wanda ke jin rashin jin daɗi da wannan gaskiya na da ‘yancin mayar da martani—amma ba na toshe ta ba.
Oumarou Sanou mai sukar al’umma ne, mai kallon al’amuran Pan-Afirka kuma mai bincike kan shugabanci, tsaro da sauye-sauyen siyasa a yankin Sahel. Yana rubutu kan siyasar duniya, kwanciyar hankalin yankuna da sauye-sauyen shugabanci a Afirka.
Tuntuɓa: sanououmarou386@gmail.com
